Το Υπουργείο Παιδείας απέστειλε εξαιρετικά επείγουσα εγκύκλιο προς όλα τα σχολεία, με την οποία προειδοποιεί για τους κινδύνους που προέρχονται από το φυτό πικροδάφνη – Nerium oleander.
Ο ΕΟΔΥ, αλλά και η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας & Υγιεινής Περιβάλλοντος του Υπουργείου Υγείας, είχαν ενημερώσει για την “τοξικότητα του φυτού πικροδάφνης και τη χρήση του σε δημόσιους και σχολικούς χώρους πρασίνου και ότι το γνωστό καλλωπιστικό φυτό και όλα τα μέρη του – φύλλα, άνθη, μίσχοι και ο χυμός – περιέχουν ισχυρές τοξίνες, κυρίως καρδιακές γλυκοσίδες, που μπορούν να προκαλέσουν ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος, σοβαρές αρρυθμίες, ακόμη και αιφνίδιο θάνατο. Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα παιδιά, καθώς η τυχαία κατάποση ή η επαφή με το φυτό μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές δηλητηριάσεις. Ο καπνός από την καύση του φυτού είναι επίσης πολύ τοξικός“.
Η πικροδάφνη είναι ένα από τα φυτά που φύονται κατά κόρον στα σχολικά προαύλια, καθώς απαιτεί ελάχιστη συντήρηση και με την οδηγία του ΕΟΔΥ συστήνεται να ληφθούν τα παρακάτω μέτρα:
- Απομάκρυνση των φυτών πικροδάφνης από χώρους όπου βρίσκονται παιδιά, όπως σχολεία, παιδικές χαρές και πάρκα, καθώς και η αντικατάστασή τους με ασφαλή και μη τοξικά φυτά.
- Περίφραξη και σήμανση των περιοχών με πικροδάφνη μέχρι την πλήρη αφαίρεση του φυτού, ώστε να αποτραπεί η πρόσβαση των παιδιών.
- Ενημέρωση και εκπαίδευση εκπαιδευτικών, προσωπικού καθαρισμού και συντήρησης, γονέων και σχολικών νοσηλευτών για την αναγνώριση του φυτού και τη σωστή αντιμετώπιση πιθανής έκθεσης.
- Εκπαίδευση των παιδιών ώστε να αναγνωρίζουν και να αποφεύγουν την επαφή με την πικροδάφνη.
Αντιδράσεις επιστημόνων και επαγγελματιών
Η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου – Π.Ε.Ε.Γ.Ε.Π. εκφράζει την έντονη αντίθεσή της στην πρόσφατη οριζόντια σύσταση για «απομάκρυνση και αντικατάσταση» της Πικροδάφνης (Nerium oleander) από σχολεία, πάρκα και δημόσιους χώρους.
Η Πικροδάφνη αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του ελληνικού τοπίου. Ως αυτοφυές, αειθαλές είδος, διακρίνεται για την αντοχή του σε ακραίες συνθήκες ξηρασίας και ρύπανσης, συμβάλλοντας καθοριστικά στη σταθεροποίηση εδαφών, τη δέσμευση μικροσωματιδίων και την ενίσχυση της αστικής βιοποικιλότητας. Πέρα από την περιβαλλοντική της αξία, είναι «μπολιασμένη» στη συλλογική μνήμη μέσα από τις αναφορές του Θεόφραστου και του Διοσκουρίδη, αλλά και τη δημοτική μας ποίηση, παραμένοντας ένας ζωντανός οργανισμός που συνδέει την ελληνική παράδοση με τις σύγχρονες ανάγκες του αστικού πρασίνου.
Είναι γνωστό από την αρχαιότητα ότι το φυτό διαθέτει τοξικά μέρη. Ωστόσο, η πρόταση για μαζικό ξερίζωμα εκατομμυρίων φυτών κρίνεται οικονομικά, πολιτισμικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά επιζήμια, ενώ προκαλεί έντονο προβληματισμό το γεγονός ότι μια τέτοια απόφαση ελήφθη αβασάνιστα, χωρίς τη δέουσα επιστημονική τεκμηρίωση και χωρίς να συνεκτιμηθούν οι πολυεπίπεδες συνέπειες μιας τέτοιας παρέμβασης.
Η ΠΕΓΓΕΠ ως διεπιστημονικός Σύλλογος όλων των επιστημόνων και επαγγελματιών που ασχολούνται με το Αστικό / Περαστικό Πράσινο εκφράζει την αντίθεση της στην εκρίζωση της Πικροδάφνης γιατί:
- Παρά το γεγονός ότι η πικροδάφνη είναι εξαιρετικά κοινή στην Ελλάδα, δεν έχουν καταγραφεί ιστορικά τέτοια μεγέθη περιστατικών δηλητηρίασης που να δικαιολογούν μια τόσο ριζική και “κάθετη” απόφαση. Το έγγραφο του ΕΟΔΥ από το οποίο ξεκίνησε ο δημόσιος πανικός, δεν περιλαμβάνει ανάλυση επικινδυνότητας που είναι το ουσιαστικό επιστημονικό στοιχείο που μπορεί να αναδείξει επικινδυνότητα. Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του Κέντρου Δηλητηριάσεων είναι αποκαλυπτικά: από το σύνολο των περίπου 22.000 δηλητηριάσεων που συμβαίνουν κάθε χρόνο σε παιδιά 0-14 ετών, μόλις οι 78 οφείλονταν σε μανιτάρια και φυτά, από αυτά τα 71 συνέβησαν εντός σπιτιού και συνολικά, μόλις τα 4 αποδίδονταν σε Πικροδάφνη!
- Η Πικροδάφνη δεν είναι το μοναδικό φυτό που διαθέτει τοξικά μέρη, πλήθος φυτικών ειδών, που συναντούμε και στον αστικό ιστό διαθέτουν αντίστοιχους μηχανισμούς, ως άμυνα για την επιβίωση τους. Μια λογική «καθολικής εξάλειψης» θα οδηγούσε στην εκρίζωση μεγάλου μέρους της αυτοφυούς, ενδημικής και εγκλιματισμένης βλάστησης, κάτι πρακτικά αδύνατο, οικονομικά ασύμφορο και επιστημονικά έωλο.
- Η εκρίζωση και αντικατάσταση εκατομμυρίων φυτών θα επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των ΟΤΑ και του κράτους με δυσβάσταχτα ποσά, τη στιγμή που η πικροδάφνη απαιτεί ελάχιστη διαχείριση και ανταποκρίνεται στις δύσκολες συνθήκες του αστικού περιβάλλοντος.
- Ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος θέτει το νομικό πλαίσιο για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050. Στο πλαίσιο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές είναι σαφείς: μέχρι το 2030 δεν επιτρέπεται καμία μείωση του αστικού πρασίνου, αλλά αντιθέτως απαιτείται η ενίσχυσή του. Η μαζική εκρίζωση ενός τόσο διαδεδομένου είδους έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Αντί της απομάκρυνσης των φυτών Πικροδάφνης, προτείνουμε την εφαρμογή ηπιότερων μέτρων ενημέρωσης, εκπαίδευσης και μια συνολική επανεκκίνηση του τρόπου που αντιλαμβανόμαστε το σχολικό περιβάλλον και πράσινο:
- Τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων σε χώρους υψηλής συγκέντρωσης παιδιών.
- Εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, εκπαιδευτικούς, εργαζόμενους στα σχολεία και γονείς, ώστε να αναγνωρίζουν τα φυτά καταρχήν της σχολικής αυλής τους και τις ιδιότητες τους
- Ορθολογική Διαχείριση του φυτικού υλικού και των φυτικών υπολειμμάτων
- Σύνταξη προδιαγραφών για τη διαμόρφωση των σχολικών αυλών, παιδικών χαρών και παιδικών κήπων
Το πράσινο είναι ένα εργαλείο που μπορεί να αναβαθμίσει βιοκλιματικά τον περιβάλλοντα χώρο του σχολείου. Με τις κατάλληλες φυτεύσεις και την μερική αποσφράγιση του εδάφους, η σχολική αυλή μετατρέπεται από έναν «αποστειρωμένο» χώρο, σε ένα δυναμικό εκπαιδευτικό εργαλείο και ένα υγιές οικοσύστημα, όπως αξίζει στα παιδιά μας.
Παραμένουμε στη διάθεση της Πολιτείας για μια διεπιστημονική συζήτηση με στόχο την ασφάλεια των πολιτών, χωρίς όμως την υποβάθμιση και καταστροφή του αστικού οικοσυστήματος.
